Kartografia

- Odwzorowania

- Znaki topograficzne

- Pomiar odległości

- Pomiar powierzchni

- Skala i podziałka

- Określanie wysokości

- Orientacja w terenie

- Podział na arkusze

- Określanie kierunków

- Orientowanie mapy

- Miejsce stania

- Siatki współrzędnych

- Rzeźba terenu

- Profil terenu

- Busola


 

Jednym z najczęściej spotykanych w praktyce zadań jest określenie długości odcinka linii krzywej na mapie, a mówiąc prościej ile np. km jest z punktu A do punktu B.
Istnieje wiele sposobów pozwalających na tego typu pomiar, a do najbardziej powszechnych i chyba najmniej skomplikowanych należy pomiar przy użyciu nitki lub cienkiego sznureczka.


Metoda nitki
Pomiar ten jest bardzo łatwo przeprowadzić w terenie, bowiem wystarczy położyć mapę na czymś płaskim, odnaleźć punkt, w którym się znajdujemy i punkt do którego chcemy dojść. Następnie nitkę układamy wzdłuż trasy wędrówki, nakrywając nią jak gdyby mierzoną linię. W ten sposób ujmiemy wszystkie zakręty i inne nieproste odcinnki drogi.
Po przeliczeniu całej długości zaznaczamy koniec nitki (możemy w tym miejscu urwać) i przykładamy ją rozciągniętą do linijki lub kartki w kratkę (można też przyłożyć do podziałki liniowej).
I tak po przeliczeniu skali otrzymujemy,
np. 1 cm na mapie odpowiada 100 m w terenie.
Długość zaznaczonej nitki od punktu A do punktu B wynosi 13 cm.
Z prostego wyliczenia otrzymujemy wynik - długość wędrówki wynosi 1300 m


Metoda paska
Innym sposobem jest pomiar odległości paskiem papieru. Również jak pomiar nitką i ten nie jest bardzo dokładny, ale sprawdza się w terenie, gdy nie mamy ze sobą żadnych innych przyrządów do pomiarów. W tym przypadku postępujemy w nastepujący sposób: przykładamy pasek wzdłuż mierzonego odcinka tak, aby jego lewy koniec znajdował się w punkcie początkowym. Na pasku zaznaczamy ołówkiem koniec odcinka. Zaznaczony punkt przykładamy od początku następnego odcinka i zaznaczamy jego koniec. W ten sposób możemy zmierzyć np. całą projektowaną trase marszu i po zmierzeniu linijką długości odcinka w skali mapy przeliczamy ją na faktyczną odległość w terenie (w taki sam sposób jak przeliczaliśmy długość naszej nitki)


Metoda kroczka
W praktyce najcześciej stosowana jest metoda kroczkowania. Polega ona na "przejściu" kroczkiem całej wyznaczonej linni, przy czym rozwartość kroczka powinna być uzależniona od mniejszego czy większego urozmaicenia przebiegu linii i skali mapy. Najczęściej przyjmuje się ze względów praktycznych rozwartość w granicach 2-3 mm. Zanim jednak przystąpimy do pomiaru, powinniśmy kroczek "wyzerować", tj. narysować najlepiej na papierze milimetrowym linię 30 cm. Odmierzyć kroczkiem 3 mm i przejść ok. 3 razy wzłduż narysowanej lini. Jeżeli ilość "kroczków" będzie równa 100, tzn. że mamy dobrze odmierzony kroczek. Jeżeli będzie większa lub mniejsza to odpowiednio zmniejszamy lub zwiększamy rozstawienie kroczka.
Po takim przygotowaniu narzędzia możemy przystąpić do pomiaru naszego odcinka na mapie. Długość oczywiście przeliczamy odpowiednio z rozstawienia kroczka przemnożonego przez ilość kroków.


Metoda sumowania odcinków
W przypadku, gdy pomiaru chcemy dokonać szybko, a linia krzywa ma dłuższe fragmenty zbliżone do odcinków prostych, możemy się posłużyć metodą sumowania odcinków. Polega ono na tym, że całą linię krzywą rozbijamy jak gdyby na fragmenty, które możemy uznać za odcinki proste (wykreślone od nich styczne nie odbiegają dostrzegalnie) i te odcinki odmierzamy przy pomocy cyrkla przez zwiększenie jego rozwartości, lub przy pomocy linijki.
Przykładowo niech trasa naszej wędrówki prowadzi od punktu A do punktu E. Aby przeliczyć długość tego odcinka zaznaczamy cyrklem odcinek BC i kreślimy styczną w punkcie C. Nastepnie dokładamy do tego odcinek AB, otrzymując styczną CA1. Przedłużamy teraz cyrkiel o sumę odcinków CA1 i CD i kreślimy styczną DA2 w punkcie D. Pozostał nam jeszcze jeden odcinek DE. Przedłużamy cyrkiel o jego długość i kreślimy pod spodem rysunku styczną EA3 w punkcie E. Z tego prostego wyliczenia otrzymujemy linię prostą, którą możemy zmierzyć linijką lub rozstawiony cyrkiel przyłożyć do podziałki liniowej. Z rysunku jasno wynika, że odcinek AE jest sumą wszystkich odcinków.


Metoda longimetru
Wrocławski matematyk Steinhaus w oparciu o rachunek prawdopodobieństwa wyliczył i wykreślił tzw. longimetr, który od nazwiska twórcy nosi nazwę longimetru Steinhausa. Podstawą w tym urządzeniu jest sieć kwadratów o boku 12 przyjętej jednostki długości (czyli dla pomiaru w milimetrach bok będzie się równał 3,82 mm, a w cm - 3,82 cm), utworzonych przez linie proste prostopadłe. Siatkę tę należy na linię krzywą nałożyć trzykrotnie, za każdym razem zmieniając kąt nachylenia linii do siebie, a więc będa one najpierw w stosunku do siatki "pierwotnej" nachylone pod kątem 300, a następnie 600. Aby uniknąć trzykrotnego nakładania i liczenia, w praktyce na tej samej kalce, kreśli się trzy nakładające się na siebie sieci. Pomiaru dokonuje się przez policzenie ilości przecięć linii krzywej z liniami siatek. Jeśli linia mierzona przecina się z punktem przecięcia się lini siatki (narożnik kwadratu lub przecięcia dwóch różnych sieci), to przecięcie to liczymy podwójnie, lub potrójnie.
I tak na naszym rysunku odcinek AB przecina siatkę longimetru np. 34 razy, co oznacza 34 mm (bok kwadratu wynosi 3,82 mm). Ponieważ nasz odcinek jest w skali, np. 1:10 000 to po prostych rachunkach otrzymujemy: 1 mm na mapie to 10 m w terenie, czyli 34 mm na mapie to 340 m w terenie. I już wiemy, że nasz odcinek AB ma długość 340 m.
Oczywiście łatwiejszy do wykreślenia jest longimetr o boku jednego kwadratu 3,82 cm, ale chyba dokładniejszy pomiar uzyskamy na mm. Ponad to dobrze wykreślony longimetr powinien niezależnie od ustawienia w stosunku do mapki zawsze pokazać jednakową ilość przecieć, chociaż czesto zdarzają się różnice. Prawidłowo oczywiście powinno się wykonać przynajmniej trzy pomiary i wyciągnąć średnią.


Metoda krzywomierza
Najwygodniejszym przyrządem do pomiaru linii krzywych na mapie jest krzywomierz. Przyrząd ten składa się z ruchomego kółka, które prowadzi się po mapie, tarczy ze wskazówką i uchwytu. Najczęściej stosowane są w krzywomierzach tarcze o dwóch lub trzech podziałkach, które określają odległości w kilometrach na odpowiedniej skali. Inne rodzaje krzywomierzy podają jedynie wynik w centymetrach, który następnie należy przeliczyć na faktyczną odległość w terenie, w zależności od skali mapy.
Praktyczne posługiwanie się krzywomierzem jest bardzo proste. Przed przystąpieniem do pomiaru nastawiamy strzałkę na tarczy krzywomierza na odczyt 0. W celu sprawdzenia przyrządu na podziałce mapy mierzymy odcinek o znanej wielkości. Po ponownym nastawieniu strzałki na odczyt 0 prowadzimy kółko zębate po mierzonej linii i po zakończeniu pomiaru odczytujemy wynik. Każdy pomiar wykonuje się kilka razy i oblicza średnią.
Bardzo zbliżoną technikę obliczania odległości ma krzywomierz elektroniczny, który jest wielkości karty kredytowej. Wyglądem i w funkcjonowaniu niczym nie różni się od małego kalkulatora i dla osób które nie wiedzą, że to krzywomierz niczym szczególnym się nie wyróżnia. Jedyną przewagę jaką ma nad kalkulatorem to małe kółeczko w górnym rogu. Obok kółeczka na krawędzi znajduje się przełącznik, którym możemy ustawić tryb zwykłego kalkulatora lub krzywomierza. Aby móc przeliczyć długość wybranej krzywej, musimy najpierw ustawić skalę, w której ma być odczytywana odległość. Wynik bowiem, podawany jest bezpośrednio w kilometrach. Mamy do tego celu przygotowaną prostą ściągę ze skalami. I tak na mapie w skali 1:25 000 musimy wykonać następujące czynności: ustawić przełącznik na tryb kalkulatora i wstukać działanie 0 + 0,025, poczym przełączyć na tryb krzywomierza. Następnie przykładamy kółko do wybranej lini i wolno przesuwamy wzdłuż całej trasy. Po zakończeniu odczytujemy wynik. Dla dokładności możemy sprawdzić kilka razy i wyciągnąć średnią.

 


     góra