Wiatr
Ciekawy artykuł na temat powstawania wiatru i jego rodzaju.
Ze względu na miejsce powstawania wiatru wyróżniamy:
- wiatry cyklonalne - wiejące w obrębie niżu barycznego,
- wiatry antycyklonalne - powstające w ośrodkach wysokiego ciśnienia,
- wiatry wiejące z ośrodków wyżowych w kierunku ośrodków niskiego ciśnienia.
Ostatni z wymienionych rodzajów wiatrów można podzielić na kilka typów w zależności od kierunku
wiatru, tzn. kierunku z którego wiatr wieje na:
• okresowo-zmienne - zmieniające okresowo swój kierunek na przeciwny, wiejące w cyklu dobowym
lub rocznym,
• zmienne - nazywane inaczej lokalnymi, zmieniające swój kierunek zależnie od lokalnych układów
ciśnienia,
• stale - nie zmieniające kierunku w ciągu całego roku.
Prędkość wiatru zależy od różnicy ciśnienia -jest tym większa im wyższa jest różnica ciśnień.
Prędkość wiatru mierzy się w stopniach skali Beauforta, która może mieć 10°, je śli odnosi się do stanu
morzą, lub 12°, gdy uwzgl ędnia prędkość wiatru na lądzie.
Rodzaje wiatrów
Wiatry okresowo zmienne powstają na obszarach kontaktu powierzchni lądowych i wodnych w
wyniku różnicy w szybkości nagrzewania się i oddawania ciepła przez wodę i ląd.
Powierzchnia lądowa szybko się nagrzewa, dlatego latem i w ciągu dnia ma wyższą temperaturę
— wytwarza się nad nią ośrodek niskiego ciśnienia. Ląd równie szybko traci ciepło, co jest przyczyną
powstawania nad nim ośrodków wyżowych w okresie zimy i nocy. Natomiast woda ma znacznie
większą pojemność cieplną- wolno się nagrzewa i długo utrzymuje ciepło. Latem i w ciągu dnia jest
więc chłodniejsza od lądu, dlatego powstaje nad nią strefa podwyższonego ciśnienia; natomiast zimą
lub w ciągu nocy jest cieplejsza i tworzą się nad nią ośrodki niżowe.
Wiatry okresowo-zmienne zmieniają cyklicznie kierunek w zależności od położenia ośrodków
wysokiego i niskiego ciśnienia. Latem lub w ciągu dnia wieją w kierunku lądu, zimą lub w ciągu nocy w
kierunku zbiornika wodnego. Za wiatry okresowo-zmienne uznaje się:
• bryzę - zmieniającą kierunek na przeciwny w cyklu dobowym, powstającą wzdłuż wybrzeży
morskich i innych większych zbiorników wodnych, mającą zasięg kilku lub kilkunastu kilometrów,
• monsun - wiatr zmieniający kierunek w rytmie rocznym obejmujący ogromne obszary
kontynentalne i oceaniczne. W klasycznej postaci występują w Azji południowej i wschodniej. Według
najnowszych badań przyczyną powstawania monsunów nie jest jedynie różnica temperatur (tak jak w
przypadku bryzy), lecz są one częścią ogólnej cyrkulacji atmosfery (patrz: rozdz. Ogólna cyrkulacja
atmosfery). Za potwierdzenie tej tezy uznaje się brak w cyrkulacji monsunowej górnych prądów
powietrza.
• wiatry górskie i dolinne - zmieniają swój kierunek w rytmie dobowym i są wywołane różnicą
ciśnień powstałą na skutek różnicy temperatur powietrza przylegającego do stoku i zalegającego w
dnie doliny. W ciągu dnia powietrze na stokach nagrzewa się szybciej i jako lżejsze unosi się do góry,
a w jego miejsce napływa chłodniejsze powietrze z dna doliny - wiatr dolinny. Nocą wiatr zmienia
kierunek, ponieważ powietrze na stoku ulega silnemu wychłodzeniu i jako ciężkie spływa wzdłuż stoku
w dół - wiatr górski.
Wiatry dolinne i górskie w niektórych klasyfikacjach zalicza się także do wiatrów lokalnych, do których
należą również:
• fen - wiatr powstający wtedy, gdy na drodze powietrza przemieszczającego się od ośrodka
wysokiego ciśnienia w stronę niżu, znajduje się bariera górska. Powietrze musi wtedy wznosić się do
góry wzdłuż stoku. W trakcie wznoszenia para wodna w nim zawarta ulega kondensacji, a
temperatura spada średnio o 0,6°C na 100 m (adiabata wilgotna), tworz ą się chmury i powstaje opad
atmosferyczny. Po przekroczeniu bariery górskiej powietrze jest już suche i zimne. Opada zatem w
dół, ogrzewając się suchoadiabatycznie średnio o 1°C na ka żde 100 m. Opadający w dół wiatr fenowy
jest suchy, ciepły i porywisty. Wiatry tego typu r3sząróżne nazwy, np. w Alpach - fen, w Tatrach -
halny, w Górach Skalistych - chinook, w Andach - zonda.
• wiatry spływowe - powstają, gdy nad obszarami niezbyt wysokich gór zalega zimne i ciężkie
powietrze, które spływa ku niżej położonym, cieplejszym obszarom. Wiatry spływowe są chłodne i
bardzo silne. Noszą różne nazwy, np. bora na wybrzeżu Adriatyku, mistral w dolinie Rodanu, cierzo w
Hiszpanii, koszawa na Nizinie Węgierskiej, nyk na Alasce.
• cyklony tropikalne - nazywane regionalnie: tajfunami, huraganami i willy-willy. Powstają nad
obszarami oceanicznymi o temperaturze powyżej 25°C, w niskich szeroko ściach geograficznych (do
25°), w wyniku gwałtownego spadku ci śnienia. W centralnej części tworzy się tzw. oko cyklonu o
średnicy 20 - 30 km, bardzo niskim ciśnieniu (ok. 960 hPa) i bardzo silnych prądach wstępujących.
Różnica ciśnień między okiem cyklonu a jego skrajnymi obszarami wynosi kilkadziesiąt hPa, co
powoduje niezwykle silny wiatr. Cyklony tropikalne przesuwają się z prędkością 10-20 km/godz. i po
dotarciu do lądu najczęściej zanikają.
• trąby (wiry) powietrzne - tworzą się w niskich i umiarkowanych szerokościach geograficznych. Są
krótkotrwałym zjawiskiem o niewielkich rozmiarach przestrzennych (kilkaset metrów średnicy).
Różnica ciśnienia między centrum i skrajem wiru dochodzi do 100 hPa, co powoduje powstanie
silnego ruchu wirowego powietrza i wiatru o bardzo dużej prędkości. Wiry powietrzne mogą tworzyć
się nad obszarami lądowymi - (trąby powietrzne) i morskimi - (trąby wodne). Katastrofalnym dla
człowieka wiatrem tego typu jest tornado powstające w Ameryce Północnej.
