Podziałka liniowa i podziałka złożona (transwersalna)
Podziałka liniowa
Posługiwanie się skalą liczbową jest czasochłonne, ponieważ wymaga każdorazowo przeprowadzania obliczeń. Aby uniknąć zbędnego liczenia i ewentualnych błędów w praktyce stosuje się podziałkę liniową.
Podziałka liniowa jest graficznym obrazem skali i dzięki niej możemy dokonywać szybkiego pomiaru na mapie. Zasada jej budowy jest bardzo prosta, a opiera się na liniii prostej odpowiednio podzielonej i opisanej, na której jest przedstawiony stosunek odległości na mapie i w terenie.
Podziałkę liniową wykonujemy w sposób następujący:
- kreślimy dwie równoległe linie (dolna zazwyczaj jest grubsza)
- w pobliżu lewego końca przyjmujemy punkt i oznaczamy go jako 0
- następnie od punktu 0 odkładamy w lewo wielkość odcinka równą podstawie podziałki i dzielimy ją na 5 lub 10 części.
- odmierzamy odległość podstawy podziałki i odkładamy na prawo od 0 kilka takich odcinków.
- jeszcze tylko wystarczy opisać liczbowo i oznaczyć jednostkę i już możemy korzystać z nowo skonstruowanej podziałki.
Chociaż najpierw pewnie padnie pytanie w jaki sposób tego dokonać, więc już wszystko wyjaśniam.
Najprościej jest użyć do tego celu cyrkiel lub kroczek, ale i zwykła nitka lub linijka też by wystarczyła. Następnie odznaczamy na mapie odcinek, który chcemy zmierzyć, czyli przykładamy np. jedno ramię kroczka w punkcie A, a drugie ramię w punkcie B. Przenosimy teraz kroczek nad podziałkę liniową i jedno ramię ustawiamy na pełnej wartości na prawo od punktu 0. Czyli jeśli podziałka ma wartości od 0 do 5 to cyrkiel umieszczamy w taki sposób w punktach 1, 2, 3, 4 lub 5, by drugie ramię sięgało zera, lub jeśli jest rozstaw większy wykraczało poza nie. Błędem jest mierzenie odległości poprzez przykładanie jednego ramienia do punktu 0. Ma to o tyle znaczenie, że na lewo od 0 mamy zrobiony podział na drobniejsze części dzięki czemu możemy bardzo dokładnie odczytać szukaną wartość poprzez zsumowanie wartości na prawo od zera i części na lewo od 0.
Z pojęć dotyczących tego tematu warto jest utrwalić takie jak:
- podstawa podziałki (wcześniej wyjaśnione)
- dokładność podziałki (długość odcinka w terenie odpowiadająca najmniejszej części podstawy podziałki).
Podziałka złożona (transwersalna)
Podziałka złożona zwana także transwersalną jest dużo bardziej skomplikowana niż podziałka liniowa, chociaż budowa jej opiera się właśnie na bazie podziałki liniowej.
Nie rysuje się jej jednak na mapach, a także kartografowie rzadko ją rysują na nowo, bowiem w swoich pracach wykorzystują gotowe, wygrawerowane na mosiężnych płytkach podziałki, o wymiarach 250x40 mm. Najcześciej mają 4 gotowe skale 1:1000, 2:2000, 1:4000, 1:5000.
Budowę podziałki złożonej najlepiej rozpocząć od naszkicowania podziałki liniowej i wyznaczenia podstawy podziałki równej 10, 100 lub 1000 m. Po zbudowaniu takiej podziałki z poszczególnych jej punktów należy przedłużyć linie prostopadłe.
